Biała lista VAT: Koniec podwójnego karania

Dawid Rejmer, radca prawny

5 min czytania

Biała lista VAT od 2027 r. w skrócie: od 1 stycznia 2027 r. przelew powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza białej listy albo z pominięciem split payment nie pozbawi już przedsiębiorcy prawa do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodu w PIT i CIT. Nowe zasady dotyczą faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r. Bez zmian zostają jednak sankcje w VAT: odpowiedzialność solidarna za VAT sprzedawcy i 30 proc. dodatkowego zobowiązania za pominięcie mechanizmu podzielonej płatności.

Ustawa jest już przesądzona. Prezydent podpisał ją 15 października 2026 r., a 21 października została opublikowana w Dzienniku Ustaw. Poniżej wyjaśniam, co dokładnie się zmienia, czego zmiany nie obejmują i jak przygotować do nich firmę.

Biała lista VAT a koszty uzyskania przychodu: jak jest do końca 2026 r.

Biała lista VAT to publiczny wykaz podatników VAT prowadzony przez Szefa KAS, w którym widać m.in. numery rachunków bankowych firm. Do końca 2026 r. obowiązuje zasada: jeśli transakcja z innym przedsiębiorcą przekracza 15 tys. zł, a płacisz na rachunek, którego nie ma na białej liście, nie zaliczysz tego wydatku do kosztów uzyskania przychodu.

Ta sama sankcja grozi, gdy faktura ma adnotację „mechanizm podzielonej płatności”, a zapłacisz ją zwykłym przelewem zamiast split payment. W CIT wynika to z art. 15d ustawy o CIT, a w PIT z art. 22p ustawy o PIT.

Kiedy sankcja dziś nie działa?

Przed utratą kosztu chroni złożenie zawiadomienia ZAW-NR do urzędu skarbowego sprzedawcy w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu. W praktyce wiele firm o tym zapomina, a jeden przelew na nowy rachunek kontrahenta może kosztować kilka tysięcy złotych podatku.

Biała lista VAT od 2027 r.: co się zmienia

Nowelizacja uchyla sankcje z art. 15d ustawy o CIT i art. 22p ustawy o PIT w zakresie białej listy i split payment. Od 2027 r. zapłata na rachunek spoza wykazu lub z pominięciem mechanizmu podzielonej płatności nie wpłynie już na koszty podatkowe. Według Ministerstwa Finansów zmiana dotyczy około 2 mln przedsiębiorców rozliczających PIT i 300 tys. podatników CIT.

Decyduje data wystawienia faktury

To najważniejszy szczegół praktyczny. Nowe zasady obejmują faktury wystawione od 1 stycznia 2027 r. Faktura z grudnia 2026 r. zapłacona w styczniu 2027 r. na rachunek spoza białej listy nadal podlega starym przepisom i nadal grozi utratą kosztu, jeśli nie złożysz ZAW-NR.

Dlaczego ustawodawca rezygnuje z sankcji?

Dotychczasowe przepisy karały przedsiębiorcę dwa razy za to samo zachowanie: raz w VAT, drugi raz w podatku dochodowym. Było to szczególnie dotkliwe, gdy sprzedawca rzetelnie rozliczył VAT, a kupujący i tak tracił koszt. Ministerstwo Finansów uzasadnia zmianę wdrożeniem KSeF, który ma uszczelniać system lepiej niż sankcja w kosztach.

Co z płatnościami gotówkowymi?

Ta zmiana ich nie dotyczy. Płatność gotówką powyżej 15 tys. zł w transakcji z innym przedsiębiorcą nadal nie może trafić do kosztów uzyskania przychodu.

Czego zmiany nie obejmują: sankcje w VAT zostają

Zniesienie sankcji w PIT i CIT nie oznacza, że biała lista VAT przestaje mieć znaczenie. Ryzyko przenosi się w całości na VAT.

SytuacjaDo końca 2026 r.Od faktur z 2027 r.
Przelew powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza białej listyutrata kosztu w PIT/CIT i odpowiedzialność solidarna za VAT sprzedawcytylko odpowiedzialność solidarna za VAT sprzedawcy
Zwykły przelew zamiast split payment przy fakturze z adnotacją MPPutrata kosztu w PIT/CIT i sankcja 30 proc. w VATtylko sankcja 30 proc. w VAT
Płatność gotówką powyżej 15 tys. złbrak kosztubrak kosztu

Odpowiedzialność solidarna za VAT sprzedawcy

Jeśli zapłacisz za transakcję powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza białej listy, odpowiadasz całym swoim majątkiem za zaległy VAT kontrahenta wynikający z tej transakcji. Chroni przed tym zapłata w split payment albo złożenie ZAW-NR w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu. Od 2027 r. ZAW-NR będzie potrzebne już tylko w tym celu.

Sankcja 30 proc. za pominięcie split payment

Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności nadal obowiązuje. Kto zapłaci zwykłym przelewem fakturę, która powinna być opłacona w MPP, może dostać dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30 proc. kwoty VAT z tej faktury.

Co z wydatkami sprzed 2027 r.?

Nowe przepisy nie działają wstecz. W trakcie konsultacji proponowano przepis przejściowy, który pozwoliłby zaliczyć do kosztów dawne wydatki, jeśli sprzedawca rozliczył VAT z faktury. Ustawodawca tego pomysłu nie przyjął. Koszty utracone na podstawie faktur wystawionych do końca 2026 r. pozostają więc poza kosztami podatkowymi.

Biała lista VAT w firmie: co zrobić już teraz

  • Do końca 2026 r. nadal sprawdzaj rachunek kontrahenta na białej liście przed każdym przelewem powyżej 15 tys. zł.
  • Zwróć szczególną uwagę na faktury z grudnia 2026 r. płacone w styczniu 2027 r., ponieważ obejmują je jeszcze stare zasady.
  • Nie rezygnuj z weryfikacji po 2027 r.: przelew poza białą listą nadal oznacza odpowiedzialność za VAT kontrahenta.
  • Pilnuj split payment przy fakturach z adnotacją MPP, ponieważ sankcja 30 proc. w VAT zostaje.
  • Zachowaj procedurę ZAW-NR w dziale księgowości i skróć ją do wymogów VAT.

To dobra zmiana dla przedsiębiorców, ale nie zwalnia z ostrożności przy płatnościach. Jeśli chcesz uporządkować procedury płatności w firmie albo sprawdzić ryzyko przy konkretnej transakcji, skontaktuj się ze mną.

Biała lista VAT: najczęstsze pytania

Czy od 2027 r. biała lista VAT przestaje obowiązywać?

Nie. Wykaz nadal działa, a przelew powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza listy nadal grozi odpowiedzialnością solidarną za VAT sprzedawcy. Znika tylko sankcja w kosztach PIT i CIT.

Od kiedy przelew poza białą listą nie odbiera kosztu?

Od faktur wystawionych 1 stycznia 2027 r. i później. Liczy się data wystawienia faktury, a nie data przelewu.

Czy trzeba nadal składać ZAW-NR?

Tak, jeśli chcesz uniknąć odpowiedzialności solidarnej za VAT kontrahenta. Zawiadomienie składa się w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu.

Czy za pominięcie split payment nadal grozi kara?

Tak. W VAT nadal grozi dodatkowe zobowiązanie w wysokości 30 proc. kwoty VAT z faktury, która powinna być zapłacona w mechanizmie podzielonej płatności.

Czy można odzyskać koszty utracone przed 2027 r.?

Nie. Nowelizacja nie zawiera przepisu działającego wstecz.

Dawid Rejmer

Autor

Dawid Rejmer, radca prawny

Pracuję z przedsiębiorcami. Specjalizuję się w prawie handlowym, gospodarczym i podatkowym oraz w sporach gospodarczych. Masz pytanie do tego artykułu? Skontaktuj się ze mną.