Kary umowne w kosztach podatkowych w skrócie: z kosztów wyłączone są tylko kary umowne i odszkodowania z tytułów wymienionych w ustawie, czyli za wady towarów, robót i usług oraz za zwłokę w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub w usunięciu wad. Kary umowne za opóźnienie niezwiązane z wadami, za częściowe niewykonanie umowy czy odstąpienie od niej mogą być kosztem podatkowym, jeśli przedsiębiorca wykaże, że wydatek miał związek z osiąganiem lub zabezpieczeniem przychodów.
Tak orzekają sądy administracyjne, w tym WSA w Łodzi w prawomocnym wyroku z 28 kwietnia 2026 r. (I SA/Łd 49/26). Fiskus coraz częściej przyznaje im rację, ale spory nie znikają, tylko przenoszą się na ocenę celowości wydatku. Zasady są takie same w CIT i w PIT, więc dotyczą zarówno spółek, jak i jednoosobowych firm.
Kary umowne w CIT i PIT: co mówi przepis
Według art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT nie są kosztem podatkowym kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki w usunięciu wad. W PIT identyczne wyłączenie zawiera art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT.
To wyjątek od ogólnej zasady, według której kosztem jest każdy wydatek poniesiony w celu osiągnięcia, zachowania lub zabezpieczenia przychodów (art. 15 ust. 1 ustawy o CIT i art. 22 ust. 1 ustawy o PIT). Wyjątki z katalogu wyłączeń interpretuje się ściśle, więc nie można ich rozciągać na wszystkie kary umowne.
| Za co jest kara umowna | Czy może być kosztem podatkowym? |
|---|---|
| Wady dostarczonych towarów, wykonanych robót lub usług | nie, wyłączenie wprost w ustawie |
| Zwłoka w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo w usunięciu wad | nie, wyłączenie wprost w ustawie |
| Opóźnienie w realizacji umowy niezwiązane z wadami | tak, jeśli spełnia kryterium celowości (korzystna linia orzecznicza) |
| Częściowe niewykonanie umowy lub odstąpienie od niej | tak, jeśli spełnia kryterium celowości |
| Przedterminowe rozwiązanie nierentownej umowy, np. najmu | sporne, fiskus w 2026 r. kwestionuje celowość takich wydatków |
Kary umowne za opóźnienie: spór z fiskusem i wyrok WSA w Łodzi
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przez lata uznawał, że z kosztów wyłączone są wszystkie kary umowne za nienależyte wykonanie umowy, w tym za opóźnienie. Nie miało dla niego znaczenia, czy opóźnienie wynikało z winy podatnika. Sądy administracyjne konsekwentnie odrzucają tak szeroką wykładnię.
Wyrok WSA w Łodzi z 28 kwietnia 2026 r. (I SA/Łd 49/26)
Spółka płaciła kary umowne za nieterminowe dostawy liczników energetycznych. Opóźnienie nie wynikało z jej winy, lecz ze spóźnienia zagranicznego dostawcy podzespołów. Fiskus odmówił zaliczenia kar do kosztów, ale sąd uchylił interpretację.
WSA podkreślił, że wyłączenie dotyczy wyłącznie kar związanych z wadliwością towarów lub usług, a nie każdego nienależytego wykonania umowy. Dyrektor KIS nie złożył skargi kasacyjnej, a w nowej interpretacji z 13 sierpnia 2026 r. uznał stanowisko spółki za prawidłowe.
Linia orzecznicza NSA
Wyrok łódzkiego sądu nie jest odosobniony. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2025 r. (II FSK 1012/22) uznał, że kosztem mogą być kary umowne za niezawinione częściowe niewykonanie dostaw, a wyłączenie z art. 16 ust. 1 pkt 22 trzeba czytać ściśle. Podobnie orzekają sądy w sprawach PIT, np. WSA w Białymstoku w sprawie kary dla architekta za opóźnienie (I SA/Bk 234/23).
Czy fiskus zmienia zdanie?
W 2026 r. pojawiło się kilka korzystnych interpretacji, w których Dyrektor KIS nie wniósł skargi kasacyjnej, wycofał ją albo od razu przyznał rację podatnikowi. Może to oznaczać stopniową zmianę podejścia, ale nie daje jeszcze gwarancji, że każda kara za opóźnienie zostanie zaakceptowana bez sporu.
Kryterium celowości: kiedy kary umowne są kosztem
To, że kara nie mieści się w ustawowym wyłączeniu, nie oznacza jeszcze, że automatycznie będzie kosztem. Przedsiębiorca musi wykazać, że wydatek poniósł w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia ich źródła.
Przy karach za opóźnienie argumenty są zwykle mocne. Zapłata kary pozwala utrzymać kontrakt i relację z klientem, a odmowa groziłaby sporem sądowym i utratą kolejnych zleceń. WSA w Łodzi dodał, że zabezpieczenie źródła przychodów obejmuje także wydatki ponoszone po to, by ograniczyć dalsze koszty, które mogłyby osłabić zdolność firmy do zarabiania.
Uwaga na kary za rozwiązanie nierentownej umowy
Tu ryzyko sporu jest największe. Często bardziej opłaca się zapłacić jednorazową karę za wcześniejsze zakończenie umowy niż dalej ją wykonywać, np. przy najmie lokalu, który po zmianie skali działalności przestał być potrzebny. Takie kary nie są wymienione w ustawowym wyłączeniu.
Dyrektor KIS w interpretacjach z kwietnia 2026 r. uznał jednak, że nie spełniają one kryterium celowości, ponieważ są skutkiem ryzyka biznesowego przyjętego przez podatnika. Kto chce zaliczyć taką karę do kosztów, powinien mieć dobrze udokumentowane biznesowe uzasadnienie decyzji, a przy większych kwotach rozważyć interpretację indywidualną.
Kary umowne w firmie: jak zabezpieczyć koszt podatkowy
- Precyzyjnie opisuj kary w umowie. Oddzielaj kary za opóźnienie od kar za wady. Zapis „kara za nienależyte wykonanie umowy” bez doprecyzowania utrudnia późniejszą obronę kosztu.
- Dokumentuj przyczynę opóźnienia. Korespondencja z dostawcami, protokoły i harmonogramy pokażą, że opóźnienie nie wynikało z wady towaru ani usługi.
- Zapisz biznesowe uzasadnienie zapłaty. Notatka, dlaczego zapłata kary była korzystniejsza niż spór albo dalsze wykonywanie umowy, to podstawa wykazania celowości.
- Przy wysokich kwotach wystąp o interpretację indywidualną. Chroni przed skutkami odmiennego stanowiska organu, jeśli opiszesz stan faktyczny zgodnie z rzeczywistością.
Kary umowne dobrze sformułowane już na etapie umowy oszczędzają później sporu z kontrahentem i z fiskusem. Jeśli chcesz sprawdzić zapisy o karach w swoich umowach albo ocenić, czy zapłacona kara może być kosztem, skontaktuj się ze mną.
Kary umowne: najczęstsze pytania
Czy kara umowna może być kosztem uzyskania przychodu?
Tak, jeśli nie dotyczy wad towarów, robót lub usług ani zwłoki w ich usunięciu i jeśli przedsiębiorca wykaże, że wydatek służył osiąganiu lub zabezpieczeniu przychodów.
Czy kara za opóźnienie w dostawie jest kosztem?
W ocenie sądów administracyjnych może nim być, jeśli opóźnienie nie wynika z wadliwości towaru lub usługi. Tak orzekł m.in. WSA w Łodzi (I SA/Łd 49/26) i NSA (II FSK 1012/22).
Które kary umowne nigdy nie są kosztem?
Kary i odszkodowania za wady dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz za zwłokę w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub w usunięciu wad (art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, art. 23 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT).
Czy te zasady dotyczą jednoosobowej działalności?
Tak. Ustawa o PIT zawiera identyczne wyłączenie, więc te same argumenty może wykorzystać przedsiębiorca rozliczający się skalą lub podatkiem liniowym.
Czy kara za wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu jest kosztem?
To sporne. Kara nie mieści się w ustawowym wyłączeniu, ale fiskus w 2026 r. kwestionował celowość takich wydatków przy nierentownych umowach. Bezpieczniej jest uzyskać interpretację indywidualną.




